Bắt nguồn từ dãy Trường Sơn ở độ cao từ 800 đến hơn 1.100m so với mực nước biển, dòng Thác Ma như một dải lụa biếc xanh vắt ngang vùng đất xã Nam Hải Lăng, phía đối diện là phường Phong Điền của TP. Huế.
Là một chi lưu quan trọng của dòng Ô Lâu, nên Thác Ma còn có tên gọi là “Ô Lâu tả trạch”. Như dòng đời, dòng sông cũng thay đổi theo thời gian. Đón chúng tôi ở bến đò thôn Tây Chánh, ông Vũ Viết Kiền năm nay ngoài 80 tuổi bồi hồi chỉ tay xuống dòng sông rồi khe khẽ: “Chỗ ni hồi tui khoảng 10 tuổi ngày mô cũng lội qua lội về, còn bây giờ qua sông thì phải lụy đò…
Càng đi về phía thượng nguồn, dòng Thác Ma càng trở nên cạn, hẹp dần và xuất hiện nhiều ghềnh thác. Vì thế chúng tôi phải chuyển sang loại thuyền nhỏ thân dài bằng kim loại mới có thể chống chọi với đá ngầm và dòng nước xoáy.
Nếu như đoạn sông từ cầu Mỹ Chánh đến Khe Mương, người lái đò thong thả bao nhiêu thì từ Khe Mương ngược lên phía thượng nguồn lại vất vả bấy nhiêu. Đúng như người xưa thường nói: “Sông có khúc, người có lúc”.
Càng đến gần con thác đầu tiên, dòng nước trở nên trong và xanh hơn. Chúng tôi có cảm giác như lướt đi giữa một bức tranh thủy mặc. Theo lời người lái đò, hành trình ngược dòng Thác Ma mọi người phải vượt qua 18 con thác với những tên gọi như: Thác Rong, thác Quả, thác Chuối, thác Hoa Lim, thác Trâu Đằm, thác Bãi Chợ… và thác Chơờng, thác Kèn, thác Ao, thác Vụng...
Có lẽ người xưa khi đặt tên mỗi con thác đã gắn với đặc điểm của chúng. Ví như thác Hoa Lim vì đoạn sông có nhiều cây gỗ lim, thác Bãi Chợ là nơi phu rừng thường gặp gỡ mua bán. Lại có con thác hình thù như chiếc bát úp ngược nên tiếng địa phương gọi là thác “Úp Đọi”... Hiểu thì như vậy nhưng không ai biết những tên gọi ấy có từ bao giờ. Chỉ biết rằng mỗi lần vượt thác, trong khi ai cũng hồi hộp, lo lắng, nhưng vợ chồng người lái đò thì vẫn cứ thong thả ung dung, có lẽ vì họ đã quá tường tận về tâm tính của dòng sông. Chồng cầm lái, vợ chống mũi, chẳng nói một lời mà vẫn hiểu nhau.
Nhìn từng động tác dứt khoát, mạnh mẽ của vợ chồng người lái đò, chúng tôi chợt hiểu vì sao người xưa đã đặt tên là thác “Gân”, thác “Kỳ”… Nhưng tạo hóa cũng công bằng. Sau mỗi con thác, dòng nước lại trở nên bình lặng và bao dung, như muốn dành chút thời gian cho người lái đò được nghỉ ngơi để lấy sức mà đi tiếp.
Có những con thác, chúng tôi phải cùng nhau đưa con thuyền ngược nước. Những lúc như thế mới hiểu hết ý nghĩa của sự sẻ chia, đồng lòng đồng sức. Để rồi cái cảm giác đau rát khi bàn chân chạm vào đá suối, hình như ai đó bất chợt nhận ra mình đã quen đi giày đi dép, và cũng đã xa quê lên phố từ lâu rồi!
Dưới chân thác Quả, vợ chồng người lái đò lặng lẽ ngược dòng, còn chúng tôi tranh thủ ghé thăm “cốc” nhỏ của một cư sĩ bên sông. Gọi là cốc, vì chỉ là một ngôi nhà nhỏ bằng cây rừng và mái lá. Vị cư sĩ có pháp danh là Nguyên Thông, quê gốc ở làng An Thơ, xã Nam Hải Lăng nơi cuối dòng Ô Lâu. Theo như lời của vị cư sĩ, sau bao năm tháng bôn ba với cuộc đời, ông đã quay về bên dòng Thác Ma để được hòa mình cùng cỏ cây, hoa lá, gió núi mưa ngàn, và để làm bạn tri âm tri kỷ với dòng sông.
Mặc dù sống ẩn dật, nhưng tư tưởng nhập thế của đức Phật vẫn là đuốc tuệ soi đường trong mỗi việc ông làm. Cũng vì thế mà ông đã mang giống dừa xiêm và xoài từ miền Nam về lập vườn, rồi lặn lội hàng chục cây số đường rừng, tìm mua những chiếc máy cày đã hư hỏng, mày mò bắt chúng “sống lại” để trở nên hữu ích. Trước lúc chia tay, hỏi ra mới biết, cư sĩ Nguyên Thông từng là kỹ sư Đại học Kỹ thuật Phú Thọ-Sài Gòn trước năm 1975.
Đối diện với cốc nhỏ của cư sĩ Nguyên Thông, bên kia sông từng có ngôi chùa của một vị tu sĩ từ xứ Huế ra tạo lập. Trước cửa chùa có đôi câu đối:
“Gió mát trăng thanh, khoảng khoát bao la, tĩnh lặng thoát tâm hồn
Non xanh nước biếc, vạn vật hòa ca, mây ngàn không vướng bận”
Nhưng vì không có người chăm sóc nên khung cảnh dần trở nên hoang vắng tiêu điều. Thế mới biết khi tâm còn động vọng thì dù tiên cảnh cũng khó giữ được chân người.
Rời thác Quả, chúng tôi hướng lên thác Chơờng. Đường đi tuy không quá xa nhưng vẫn đầy thử thách, bởi những tảng đá ngầm có thể làm thủng thuyền bất cứ lúc nào, nhiều lần chúng tôi phải rời thuyền để đi bộ. Thác Chơờng là một trong những ngọn thác đẹp nhất trên dòng Thác Ma. Giữa lòng thác là một tảng đá rất lớn, liền một khối và tương đối bằng phẳng; xung quanh lại có những phiến đá hình chiếc ghế như đang đón đợi lữ khách dừng bước nghỉ ngơi, trong khi dòng nước cứ miệt mài len lỏi chảy qua từng kẽ đá, như hằn sâu nhịp bước thời gian “Nước chảy đá mòn...”
Tiếp tục ngược lên dãy Trường Sơn, sau gần trọn một ngày băng nghềnh vượt thác, điểm dừng chân tiếp theo của chúng tôi là thác Kèn. Từ xa xưa, thác Kèn nguyên là một dãy núi đá, nhưng bị dòng nước chia cắt, bào mòn theo thời gian, tạo nên những phiến đá có hình thù và màu sắc khác nhau. Vào mùa lũ, thác Kèn gần như chìm dưới mặt sông, nhưng mỗi độ xuân về, nước sông xuống thấp là lúc thác Kèn phát lộ. Hai bên bờ, các loài hoa rừng lại đua nhau khoe sắc, trên những phiến đá, cây rừng lại nảy mầm để bắt đầu một chu kỳ sinh sôi mới.
Đặc biệt, thác Kèn là vùng đất vẫn còn lưu dấu bản làng của đồng bào Pa Kô từ hàng trăm năm trước. Những bến sông, những bãi cát tưởng chừng như vẫn còn thấp thoáng đâu đó hình bóng của những nàng sơn nữ ngày xưa… Còn bây giờ, hàng năm cứ vào dịp cuối xuân đầu hạ, một số gia đình người Pa Kô từ vùng đất A Lưới xa xôi vẫn lặn lội vượt suối sâu, núi cao, mang theo lễ vật trở về thăm lại đất tổ bên sông.
Đi qua thác Kỳ, thác Gân, thác Chơờng, thác Kèn, thác Ao... lưu luyến trước cảnh đẹp mà tạo hóa đã dày công tạo dựng, có người lặng lẽ mang về một nhánh đỗ quyên rừng, một hòn đá nhỏ làm kỷ niệm, nhưng cũng có người cứ tần ngần trước những gốc cây vối bên sông, vì cứ bâng khuâng nhớ về bát nước vối mẹ nấu ngày còn ấu thơ…
Ngày hôm sau chúng tôi bắt đầu xuôi dòng Thác Ma. Cứ tưởng vượt thác mới gian nan, nhưng thực ra xuôi thác cũng không kém phần gian nan vất vả. Vợ chồng người lái đò phải hợp lực ghìm giữ con thuyền đừng trôi quá nhanh để tránh bị va vào ghềnh đá. Họ như cố đẩy con thuyền ngược về phía dòng chảy.
Dừng chân ở Khe Mương, Tân Lý... Những người dân từng làm nghề chài lưới giờ đây đã chuyển hẳn lên bờ, sống dựa vào đất đai. Cùng với cây tre, rừng keo tràm, những vườn chè là nguồn thu nhập quan trọng của nhiều gia đình, tạo nên thương hiệu chè Mỹ Chánh nức tiếng khắp vùng.
Theo các nhà địa chất, vì chảy qua vùng đất nhiều ghềnh đá và truông cát nên dòng Thác Ma khi đến Nam Hải Lăng đã trở nên ngọt ngào và trong xanh hơn. Còn với chúng tôi, sau bao phen lên thác xuống ghềnh, Thác Ma càng trở nên tĩnh lặng và khiêm nhường như một người từng trải.
Chiều về trên sông, ánh tà dương buông phủ, thấp thoáng những con thuyền nhỏ vẫn neo đậu bến sông quê. Trong màu nước huyền ảo mơ màng hình như còn in bóng những câu chuyện lập thân, lập nghiệp của các bậc tiền nhân như tiến sĩ Bùi Dục Tài, Phó tướng đạo Thuận Hóa Hoàng Bôi…, những con người tài hoa và nghĩa khí đã đi vào trang sách Ô Châu cận lục của Tiến sĩ Dương Văn An. Thác Ma vẫn lặng lẽ trôi, như một chứng nhân ôm vào mình những giấc mơ gởi gắm của bao người.
Nguồn tin: Báo Quảng Trị
