Từng là loài cây dại với ưu thế ít sâu bệnh, ít công chăm sóc, cây sim đã được người dân vùng gò đồi trong tỉnh khoanh nuôi, trồng thành vùng chuyên canh, mang lại nguồn thu nhập khá. Tuy nhiên, năm nay, dưới tác động của El Nino, nắng nóng kéo dài khiến nhiều diện tích sim khô héo, đậu quả ít, nhiều quả không thể chín. Nguy cơ mất mùa đang khiến người trồng sim lo lắng.
Mất mùa sim
Thời điểm này những năm trước, các triền đồi ở thôn An Mã (xã Kim Ngân) bước vào mùa sim chín. Những chùm sim tím ngắt, căng mọng mang lại niềm vui và nguồn thu nhập đáng kể cho người dân. Thế nhưng năm nay, nhiều vườn sim trong tình trạng héo úa, quả thưa thớt, nhỏ và khô quắt. Nắng nóng kéo dài khiến nhiều vùng đồi gần như không có mưa, đất đai khô cằn, cây sim sinh trưởng kém, đậu quả ít. Nhiều quả non bị khô héo trước khi chín.
Đứng giữa vườn sim rộng khoảng 1,5ha của gia đình, chị Phạm Thị Hồng Hiếu không giấu được sự lo lắng khi nhìn những bụi sim đang héo dần dưới nắng nóng.
“Chưa năm nào vườn sim của gia đình gặp thời tiết khắc nghiệt như năm nay. Từ đầu mùa đến giờ hầu như không có những trận mưa lớn. Sim có ra hoa nhưng tỉ lệ đậu quả thấp. Nhiều quả vừa lớn bằng đầu ngón tay đã héo khô trên cây. Nếu tình hình này kéo dài thì sản lượng sẽ giảm rất nhiều so với mọi năm”, chị Hiếu chia sẻ.
Theo chị Hiếu, những năm thời tiết thuận lợi, với 1,5ha sim, gia đình thu khoảng 4 tấn quả/vụ. Với giá thu mua khoảng 30 nghìn đồng/kg, nguồn thu đạt gần 120 triệu đồng, góp phần trang trải cuộc sống. Tuy nhiên năm nay, nhiều đợt nắng nóng lên tới gần 40 độ C khiến hoa vừa nở đã khô héo, tỉ lệ đậu quả rất thấp, quả chưa kịp chín đã teo lại, nguy cơ mất mùa hiện hữu.
Theo người dân An Mã, cây sim vốn được xem là loài cây chịu hạn tốt. Tuy nhiên, sức chống chịu của cây cũng có giới hạn. Khi nền nhiệt duy trì ở mức cao trong thời gian dài, độ ẩm đất giảm mạnh, cây suy kiệt, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình ra hoa và nuôi quả.
Không riêng sim trồng, cây sim trong tự nhiên cũng đang đối mặt với nguy cơ mất mùa. Nhiều diện tích sim mọc trên các triền đồi cao không có nguồn nước bổ sung đang trong tình trạng cằn cỗi, quả ít, nhỏ và chất lượng giảm rõ rệt.
Khi xây dựng mô hình An Mã Farm, chị Hoàng Thị Thủy đã dành gần 2ha đất để trồng sim. Những năm trước, mỗi vụ chị thu gần 5 tấn quả. Ngoài sản lượng của gia đình, chị còn thu mua sim của bà con để chế biến rượu sim, sirô sim.
Theo chị Thủy, mọi năm vào thời điểm này, người dân đã bắt đầu mang sim đến bán khá nhiều. Năm nay, nhiều hộ cho biết sản lượng không đủ để nhập. Quả không chỉ ít mà còn nhỏ, độ ngọt giảm nên chất lượng nguyên liệu cũng bị ảnh hưởng.
“Nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm từ sim như rượu sim, sirô sim hay trà sim vẫn duy trì ổn định. Thậm chí thị trường ngày càng quan tâm đến các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên như quả sim. Tuy nhiên, việc thiếu nguyên liệu đang khiến hoạt động sản xuất gặp khó khăn”, chị Thủy cho biết.
Trồng sim thế nào để thích ứng
Các chuyên gia khí tượng nhận định, hiện tượng El Nino làm nhiệt độ tăng cao và lượng mưa giảm mạnh là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng hạn hán trên diện rộng. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, các hiện tượng thời tiết cực đoan được dự báo sẽ xuất hiện với tần suất lớn hơn, tạo ra nhiều thách thức cho sản xuất nông nghiệp.
Đối với cây sim, dù được xem là loài cây có sức sống mạnh, chịu hạn tương đối tốt, nhưng khi nền nhiệt tăng cao liên tục trong thời gian dài, cây vẫn bị ảnh hưởng nặng nề. Thiếu nước trong giai đoạn ra hoa và kết trái làm giảm tỉ lệ đậu quả, khiến quả khô héo trước khi chín, dẫn đến năng suất sụt giảm.
Những năm qua, cùng với trồng rừng, cây sim được nhiều hộ dân ở thôn An Mã lựa chọn là cây trồng chủ lực nhằm tăng thu nhập và cải thiện đời sống. Ông Võ Vĩnh Hải, Bí thư Chi bộ thôn An Mã cho biết, cây sim được trồng tại các vành đai rừng, những diện tích đất dốc, hẹp và dưới hành lang đường dây tải điện 500kV với diện tích khá lớn.
Đứng trước nguy cơ nắng hạn kéo dài, nỗi lo của người trồng sim không chỉ là một vụ mùa thất bát mà còn là khả năng tình trạng này tiếp tục tái diễn trong những năm tới khi thời tiết ngày càng khắc nghiệt. Vì vậy, nhiều hộ dân đã bắt đầu tìm cách thay đổi phương thức sản xuất để thích ứng với biến đổi khí hậu.
Thực tế từ nhiều mô hình cho thấy, dù thời tiết bất lợi nhưng những diện tích sim được đầu tư chăm sóc bài bản vẫn duy trì năng suất khá ổn định. Đây cũng là hướng đi đang được người trồng sim ở An Mã quan tâm.
Điểm khác biệt lớn nhất giữa sim tự nhiên và sim trồng tập trung là khả năng chủ động nguồn nước. Những diện tích được tưới bổ sung trong mùa khô vẫn giữ được độ xanh của tán lá và có tỷ lệ đậu quả cao hơn đáng kể.
“Trước đây nhiều người nghĩ sim là cây rừng nên không cần chăm sóc. Thực tế nếu muốn cây cho năng suất cao thì vẫn phải đầu tư. Gia đình tôi cũng có hơn 1ha sim và đang tính lắp thêm hệ thống tưới để chủ động nguồn nước trong mùa nắng nóng. Có nước tưới, cây phát triển tốt hơn, quả cũng to và mọng hơn”, ông Hải cho biết.
Theo kinh nghiệm của người trồng sim, cây phù hợp với vùng đất đồi thoát nước tốt, ít bị ngập úng. Khi trồng cần lựa chọn cây giống khỏe mạnh. Giai đoạn đầu nên thường xuyên làm cỏ, bón phân hữu cơ để cây bén rễ và phát triển bộ tán. Bên cạnh nước tưới, việc cắt tỉa cành cũng đóng vai trò quan trọng. Những cành già, cành sâu bệnh hoặc phát triển quá dày cần được loại bỏ để cây tập trung dinh dưỡng nuôi quả. Sau mỗi vụ thu hoạch, việc cắt tỉa còn giúp cây trẻ hóa và duy trì năng suất ổn định trong những năm tiếp theo.
Với thôn An Mã, cây sim không chỉ mang lại thu nhập mà còn góp phần phủ xanh đất đồi, bảo vệ môi trường sinh thái và tạo cảnh quan đặc trưng phục vụ phát triển du lịch. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh đến sản xuất nông nghiệp, việc phát triển cây sim theo hướng bền vững được xem là giải pháp phù hợp trong chuyển đổi một số diện tích rừng trồng kém hiệu quả sang trồng sim.
Dù mùa sim năm nay không được như mong đợi, nhưng đây cũng là bài học để người dân tìm kiếm các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu, hướng tới phát triển cây sim bền vững và tiếp tục biến loài cây này trở thành nguồn sinh kế ổn định trên những vùng đồi.
Nguồn tin: Báo Quảng Trị
