Năm 1973, Chủ tịch Fidel Castro đến Quảng Bình và vùng giải phóng Quảng Trị, để lại trên mảnh đất miền Trung những dấu ấn không thể phai mờ của tình đoàn kết Việt Nam-Cuba. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, từ chuyến thăm lịch sử đến những công trình, chương trình hợp tác và tình cảm được trao truyền qua các thế hệ, mối tình hữu nghị son sắt ấy vẫn bền chặt. Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh Chủ tịch Fidel Castro, những giá trị nghĩa tình ấy càng thêm ý nghĩa khi được tiếp nối trong một không gian mới-Quảng Trị sau hợp nhất, nơi những miền đất từng in dấu chân Fidel nay cùng viết tiếp câu chuyện hữu nghị Việt Nam-Cuba.
Dấu chân trên vùng đất lửa
Tháng 9/1973, giữa những năm tháng chiến tranh còn chưa kết thúc, Chủ tịch Fidel Castro có chuyến thăm đặc biệt đến Quảng Trị (cũ) và Quảng Bình (cũ). Ngày 15/9, ông vượt sông Bến Hải, qua Dốc Miếu, Đông Hà, rồi theo Quốc lộ 9 đến Cao điểm 241, gặp gỡ cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân vùng giải phóng, tận mắt chứng kiến những dấu tích khốc liệt của chiến tranh.
Giữa ngổn ngang xác xe tăng, khí tài quân sự của Mỹ tại Cao điểm 241, hình ảnh Fidel Castro trong bộ quân phục màu xanh, tay phất cao lá cờ của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam đã trở thành biểu tượng bất tử của tình đoàn kết Việt Nam-Cuba. Cũng tại đây, câu nói “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình” của Fidel Castro đi vào lịch sử, trở thành biểu tượng cho tình hữu nghị thủy chung, son sắt giữa hai dân tộc.
Sau buổi mít tinh tại Cao điểm 241, trưa 15/9/1973, Fidel Castro đến thăm Trụ sở Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tại thị trấn Cam Lộ (cũ). Ông trò chuyện, thăm hỏi và cùng ăn trưa với cán bộ của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, để lại những dấu ấn sâu đậm trong ký ức của vùng đất vừa đi qua chiến tranh.
Từ Quảng Trị (cũ), ngày 16/9/1973, Fidel tiếp tục hành trình ra Vĩnh Linh rồi Quảng Bình (cũ). Tại đất thép Vĩnh Linh, ông gặp những người dân, chiến sĩ đã kiên cường bám trụ dưới mưa bom, bão đạn; nghe câu chuyện về cuộc chiến đấu bảo vệ Cồn Cỏ, về những người dân vừa sản xuất vừa chiến đấu.
Tại Quảng Bình (cũ), Chủ tịch Fidel Castro gặp gỡ Đại đội nữ pháo binh Ngư Thủy-những cô gái từng nhiều lần bắn cháy tàu chiến Mỹ. Ông lưu lại dấu ấn trên những con đường Đồng Hới, chứng kiến thị xã đổ nát sau chiến tranh, gặp gỡ những người dân giản dị, mến khách và trò chuyện nhiều giờ với hàng nghìn cán bộ, đảng viên, Nhân dân. Trong cuộc gặp gỡ ấy, tình cảm của Quảng Bình dành cho người bạn Cuba được gửi gắm qua những món quà giản dị mà sâu nặng nghĩa tình, trong đó có một nắm đất Quảng Bình thấm máu, mồ hôi của quân và dân nơi đây.
Từ Quảng Trị, Vĩnh Linh đến Quảng Bình, chuyến đi của Chủ tịch Fidel Castro không chỉ là một hành trình qua những vùng đất vừa bước ra khỏi chiến tranh, mà còn là hành trình của tình đoàn kết chiến đấu, của niềm tin và sự sẻ chia giữa hai dân tộc. Hơn nửa thế kỷ sau, những địa danh ấy vẫn lưu giữ dấu chân của người bạn lớn Cuba, trở thành những ký ức chung trong không gian Quảng Trị hôm nay.
Món quà của tình hữu nghị
Trong chuyến thăm lịch sử đó, Chủ tịch Fidel Castro đã quyết định tặng Quảng Bình (cũ) món quà ý nghĩa- công trình Bệnh viện hữu nghị Việt Nam-Cuba Đồng Hới. Đó là món quà lớn, thể hiện tình cảm của người đồng chí đến từ bên kia bán cầu dành cho Việt Nam trong những năm tháng đất nước còn bộn bề khó khăn.
Công trình được khởi công ngày 19/5/1974, đúng ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, với sự tham gia của công nhân hai nước. Sau hơn 7 năm xây dựng, bệnh viện chính thức đi vào hoạt động ngày 9/9/1981. Trong những năm đầu, Cuba đã cử gần 150 chuyên gia sang Quảng Bình, trực tiếp tham gia quản lý, chuyển giao khoa học kỹ thuật và khám, chữa bệnh.
Sau gần nửa thế kỷ, công trình ấy vẫn hiện diện như một chứng nhân của tình hữu nghị. Từ một bệnh viện được xây dựng trong những năm đất nước còn nhiều khó khăn, nơi đây từng bước phát triển thành cơ sở khám, chữa bệnh hiện đại, tiếp tục đón các chuyên gia Cuba sang làm việc, trao đổi chuyên môn và chuyển giao kỹ thuật.
Không chỉ thế, có những thế hệ người Quảng Bình (cũ) đã được học tập và trưởng thành tại đất nước Cuba. Đó là bác sĩ Nguyễn Văn Liễu, nguyên Trưởng khoa Giải phẫu bệnh, Bệnh viện hữu nghị Việt Nam- Cuba Đồng Hới, từng có thời gian học tập, thực tập tại Cuba năm 1990. Những năm tháng ấy để lại trong ông ấn tượng sâu sắc về sự chân thành, cởi mở và tình cảm nồng hậu người dân Cuba dành cho Việt Nam.
Tình yêu ấy được tiếp nối qua thế hệ sau, khi con trai ông, tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Phạm Tuấn, cũng chọn Cuba làm nơi học tập, nghiên cứu và trưởng thành. Từ Trường đại học Y khoa Camagüey đến chương trình bác sĩ nội trú và nghiên cứu sinh, Cuba trở thành một phần quan trọng trong hành trình nghề nghiệp của anh. Hai thế hệ, hai hành trình nhưng cùng chung một điểm đến. Tình hữu nghị vì thế không chỉ được lưu giữ trong những công trình hay ký ức, mà còn được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, bằng những lựa chọn rất đỗi giản dị của con người.
Nối dài nhịp cầu tình nghĩa
Hơn nửa thế kỷ đã đi qua, tình cảm Việt Nam-Cuba vẫn không ngừng được vun đắp. Năm 2018, Công viên Fidel được khánh thành tại thành phố Đông Hà (cũ), để tưởng nhớ, tri ân người bạn lớn của Việt Nam đã đến thăm Quảng Trị. Giữa không gian xanh, bức tượng bán thân Fidel được đặt trang trọng, phía dưới khắc câu nói đã trở thành biểu tượng của tình đoàn kết hai dân tộc: “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình”.
Hơn nửa thế kỷ sau chuyến thăm lịch sử, hình ảnh Fidel vẫn hiện diện giữa một Quảng Trị đang đổi thay từng ngày. Những địa danh từng in dấu chân ông được trân trọng gìn giữ, không chỉ như những chứng tích lịch sử, mà còn là nơi nhắc nhớ các thế hệ hôm nay về mối tình hữu nghị được vun đắp từ những năm tháng gian khó.
Tình cảm ấy cũng đang được nối dài bằng những nhịp cầu hợp tác mới. Tháng 4/2023, trong chuyến công tác tại Cuba, đồng chí Phan Mạnh Hùng, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, lúc đó là Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình (cũ), dâng hoa tưởng niệm lãnh tụ Fidel Castro, mang theo tình cảm và lòng tri ân của Đảng bộ, Nhân dân Quảng Bình đối với người bạn lớn của Việt Nam.
Trong chuyến công tác, Quảng Bình và Santiago de Cuba đã ký Ý định thư tăng cường tình hữu nghị, thúc đẩy hợp tác giữa hai địa phương; ký biên bản ghi nhớ với Bộ Y tế Cuba, tiếp tục hợp tác về y tế, đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao kỹ thuật và hỗ trợ chuyên môn.
Một tháng sau, chuyến thăm Quảng Bình, Quảng Trị của Đoàn đại biểu cấp cao Ủy ban Bảo vệ Cách mạng Cuba do đồng chí Gerardo Hernández Nordelo dẫn đầu tiếp tục là dịp để hai bên ôn lại những ký ức đẹp và khẳng định quyết tâm gìn giữ, phát huy mối quan hệ đặc biệt Việt Nam-Cuba.
Từ những sẻ chia trong chiến tranh đến hợp tác cùng phát triển hôm nay, tình hữu nghị ấy đang được tiếp nối bằng những cách thức mới, nhưng vẫn vẹn nguyên giá trị và nghĩa tình.
Bây giờ, Quảng Bình và Quảng Trị đã về chung một nhà. Những vùng đất từng đón bước chân Fidel, từ Đông Hà, Dốc Miếu, Tân Lâm, Cao điểm 241, Cam Lộ đến Vĩnh Linh, Đồng Hới, nay cùng nằm trong một không gian phát triển mới của tỉnh Quảng Trị. Đó không chỉ là sự kết nối về địa giới hành chính, mà còn là sự gặp gỡ của những vùng đất cùng mang trong mình ký ức chiến tranh, truyền thống cách mạng và những dấu ấn đặc biệt trong lịch sử quan hệ Việt Nam-Cuba.
Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh Chủ tịch Fidel Castro là dịp nhìn lại một chặng đường đặc biệt của tình hữu nghị Việt Nam-Cuba. Năm 1973, Fidel đến với Quảng Trị, Quảng Bình khi chiến tranh còn chưa kết thúc. Hôm nay, trên những vùng đất ấy, cuộc sống đã hồi sinh, những đô thị đang đổi thay, những nhịp cầu hợp tác mới tiếp tục được nối dài. Quảng Bình và Quảng Trị về chung một nhà càng làm những ký ức ấy thêm gần gũi, cùng được gìn giữ và tiếp nối trong một không gian mới.
Từ vùng đất lửa năm xưa đến Quảng Trị hôm nay, dấu chân Fidel vẫn còn đó, trong ký ức, trong tình cảm của Nhân dân và trong những nhịp cầu hữu nghị Việt Nam-Cuba - một mối tình vượt thời gian.
Nguồn tin: Báo Quảng Trị
