Nằm bên dòng Nhật Lệ thuộc xã Quảng Ninh, Di tích bến phà Quán Hàu là biểu tượng về lòng quả cảm của Nhân dân Quảng Trị. Nơi đây từng được xem là “yết hầu” quan trọng bảo đảm mạch máu giao thông chi viện cho chiến trường miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ. Ngày nay, Di tích lịch sử quốc gia bến phà Quán Hàu không chỉ là "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống yêu nước mà còn là điểm đến giúp thế hệ trẻ, du khách hiểu thêm về lịch sử hào hùng của dân tộc.
Cách cầu Quán Hàu khoảng 1km về phía Đông, bến phà Quán Hàu vẫn hiện diện qua năm tháng như một chứng tích lịch sử hào hùng của dân tộc trong các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Bà Phan Thị Hồng Hải, Trưởng phòng Văn hóa xã Quảng Ninh cho biết: Ghi nhận những công lao to lớn của các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh tại bến phà, năm 2003, Bộ Văn hóa-Thông tin đã có Quyết định công nhận bến phà Quán Hàu là Di tích lịch sử cấp quốc gia.
Cùng với bến phà Long Đại, làng chiến đấu Quảng Xá... bến phà Quàn Hàu đã trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống yêu nước của dân tộc. Đến với Di tích lịch sử quốc gia bến phà Quán Hàu, du khách không chỉ được thưởng ngoạn vẻ đẹp cửa biển, dòng sông Nhật Lệ mà còn được nghe kể về những chiến công, những câu chuyện về lòng yêu nước của thế hệ đi trước.
Ngược dòng lịch sử, năm 1886, tại Quốc lộ 1A đoạn qua xã Quảng Ninh, thực dân Pháp đã cho xây dựng bến phà Quán Hàu với mục đích xâm lược. Tuy nhiên, dưới sự lãnh đạo của tổ chức đảng địa phương, công nhân bến phà đã nhiều lần bãi công, ngừng chạy phà để cản bước chân xâm lược của kẻ thù.
Đến năm 1960 được Nhà nước tu sửa, nâng cấp phục vụ công cuộc xây dựng XHCN ở miền Bắc và cầu nối đặc biệt trên tuyến Quốc lộ 1A giữa hậu phương miền Bắc với tiền tuyến miền Nam. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, bến phà Quán Hàu là nơi bị máy bay Mỹ đánh phá ác liệt nhất, biến nơi đây thành “tọa độ lửa” nhằm ngăn chặn nguồn lực chi viện từ miền Bắc vào tiền tuyến miền Nam.
Với khẩu hiệu “Đầu đội tọa độ, chân đạp thủy lôi”, “Xe chưa qua nhà không tiếc, đường không thông không tiếc máu, tiếc công”, cán bộ, chiến sĩ phà Quán Hàu đã đưa đón hàng triệu lượt chiến sĩ, thanh niên xung phong và vận chuyển hàng trăm triệu tấn lương thực, hàng hóa, vũ khí vào chiến trường.
Để bảo vệ bến phà, nhiều chiến sĩ đã anh dũng ngã xuống, tiêu biểu như chiến sĩ Nguyễn Xảo đã tình nguyện nhờ đồng đội làm lễ truy điệu sống trước khi kích nổ bom, thủy lôi để thông tuyến phà. Nhiều chiến sĩ đã anh dũng ngã xuống khi làm nhiệm vụ, như: Hà Văn Cách, Nguyễn Thị Hường, Lê Lô, Phạm Chạy...
Sau chiến tranh, năm 1996, tại vị trí bến phà xưa, cầu Quán Hàu được khởi công xây dựng và đưa vào sử dụng năm 2000. Mặc dù bến phà không còn hoạt động nhưng nơi đây đã trở thành điểm đến của không ít du khách.
Để phục vụ hoạt động tham quan, tìm hiểu về Di tích lịch sử quốc gia bến phà Quán Hàu, vừa qua, Trung tâm Du lịch đường thủy bến phà Quán Hàu đã được xây dựng. Công trình có tổng mức đầu tư 38 tỉ đồng, nằm ngay khu vực bến phà Quán Hàu xưa. Trung tâm được xây dựng với nhiều hạng mục quan trọng, như: Bến thuyền du lịch; công viên cây xanh diện tích 1,11ha với sân đường nội bộ, quảng trường, bãi đỗ xe, hệ thống cấp nước; công trình kiến trúc nhà đón tiếp, phòng bán vé, nhà dịch vụ; hệ thống kè dọc tuyến đường bao khu công viên...
Ông Trần Xuân Tình, Chủ tịch UBND xã Quảng Ninh cho biết: Sự ra đời của Trung tâm Du lịch đường thủy bến phà Quán Hàu không chỉ góp phần gìn giữ, bảo tồn giá trị di tích lịch sử mà còn mở ra hướng phát triển du lịch cho địa phương. Công trình hoàn thành và đi vào hoạt động sẽ khai thác hiệu quả hoạt động trải nghiệm văn hóa, lịch sử và du lịch sông nước. Trung tâm Du lịch đường thủy bến phà Quán Hàu là điểm nhấn, góp phần hoàn thiện hạ tầng du lịch địa phương, qua đó tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội xã Quảng Ninh trong thời gian tới.
Hy vọng rằng, giữa nhịp sống hiện đại, sự ra đời của Trung tâm Du lịch đường thủy bến phà Quán Hàu sẽ là điểm đến, là cầu nối giữa hiện tại và quá khứ, nhắc nhớ về một thời kỳ lịch sử hào hùng dân tộc, để những ký ức về bến phà xưa không bị lãng quên theo năm tháng. Đó không chỉ là niềm tự hào của người dân Quán Hàu mà còn là cách để thế hệ hôm nay và mai sau thêm trân trọng lịch sử và tri ân những anh hùng đã ngã xuống vì độc lập dân tộc.
Nguồn tin: Báo Quảng Trị
