Trong nếp sống cổ truyền của người Pa Kô, nghi lễ cưới hỏi trở thành nhịp cầu gắn kết tình cảm giữa gia đình và bản làng. Nổi bật trong nét đẹp ấy là tục hiến hiếu vợ (Kârhot Môngq Răng). Tục lệ chứa đựng chiều sâu triết lý, gửi gắm lòng kính trọng cội nguồn cùng ước vọng hòa hiếu giữa hai dòng họ.
Gắn kết nghĩa tình thông gia
Lễ cưới của người Pa Kô bao giờ cũng trải qua hai chặng đường đong đầy tình cảm sâu sắc: “Cưới xuống” (Ariêu axear a-kay) và “cưới lên” (Ariêu axâr a-kay). Lễ cưới xuống đón người con gái về làm dâu, còn lễ cưới lên mở rộng không gian hội tụ ấm áp của hai dòng họ và cả bản làng. Khi cả hai nghi lễ trọng đại này diễn ra trọn vẹn, mối nghĩa tình thông gia giữa hai bên mới chính thức keo sơn.
Nghi lễ hiến hiếu vợ là nghi thức quan trọng và giàu ý nghĩa tâm linh trong lễ cưới lên của người Pa Kô. Tấm lòng hiếu thảo nơi đây thể hiện tình yêu thương, niềm kính trọng tha thiết của người con gái dành cho cha mẹ đẻ và họ hàng nhà cậu (Nuaq/nôm kăn)-nơi nâng niu cội nguồn huyết thống. Lễ cúng trọn vẹn gắn kết giữa nhà trai (khơi) và nhà gái (kuza), đồng thời gửi lời trình báo đến ông bà, tổ tiên.
Nghệ nhân Ưu tú Kray Sức, ở thôn A Liêng, xã Tà Rụt, chia sẻ: “Nhiều người phương xa khi mới nghe tên gọi dân gian của tục lệ thường ngập ngừng trước nét huyền bí cổ xưa. Thực chất, tục lệ lắng đọng trọn vẹn đạo lý hiếu thảo, lòng tôn kính hướng về nhà gái. Đó là nét ứng xử văn hóa giàu tình người, giúp hai vợ chồng thắt chặt nghĩa tình gắn bó, hai dòng họ trọn đời thương yêu, nâng đỡ lẫn nhau”.
Để chuẩn bị chu đáo cho ngày vui trọng đại của con cháu, gia đình nhà trai cẩn thận chăm chút từng lễ vật tươm tất với chuỗi cườm mã não, vòng bạc, cùng vật hiến sinh dâng lên gia tiên. Khi đại diện nhà trai mang lễ vật đến nhà gái, bữa ăn nhẹ (târ-muhq) được dọn ra, mở đầu cho những giây phút sum vầy, đong đầy nghĩa tình gia tộc.
Bữa târ-muhq đơn sơ nhưng chứa đựng tình cảm chân thành, giúp hai bên gia đình cùng ngồi lại bên nhau. Trong làn khói trầm hương nghi ngút, người già hai bên rủ rỉ trò chuyện, nhắc nhớ về truyền thống của tổ tiên và dặn dò đôi trẻ đạo lý làm người. Việc nhà trai chuẩn bị chu đáo lễ vật thể hiện lòng tôn trọng đối với công ơn sinh thành của nhà gái.
Việc trao truyền các nghi lễ qua nhiều thế hệ đã giữ cho bản sắc văn hóa Pa Kô luôn sống mãi với thời gian. Mỗi dịp lễ cưới diễn ra, cả bản làng lại nô nức tụ họp, cùng chung tay chuẩn bị lễ vật, nấu những mâm cơm ấm cúng và gửi lời chúc phúc chân thành nhất tới đôi bạn trẻ.
Đạo hiếu nâng niu cội nguồn
Dưới khoảng sân nhà gái rộng mở, hai vị chủ lễ đại diện cho hai họ tiến bước trước cây cột lễ. Mâm cúng gồm con gà luộc, bát cơm đầy, chén rượu thơm cùng tấm vải thổ cẩm aroat rực rỡ sắc màu. Chủ lễ phủ vải thổ cẩm lên con trâu tế, chạm nhẹ mũi mác và thành tâm đọc bài khấn thịnh lễ. Lời cúng thì thầm mời gọi các vị thần họ, thành hoàng làng chứng giám, mang lại may mắn, bình an cho đôi trẻ.
Bà Kăn Thêm, ở thôn A Đăng, vừa tổ chức cưới cho con gái, chia sẻ: “Lúc gia đình chúng tôi làm nghi lễ hiến hiếu vợ cho con, bà con trong bản đến chung vui đông lắm. Ngắm nhìn hai bên gia đình trao nhau những tấm vải thổ cẩm truyền nối tình nghĩa, tôi cảm thấy lòng mình ngập tràn tự hào về nét đẹp truyền thống quê hương”.
Khép lại nghi thức ngoài sân, không khí ấm cúng lan tỏa với lễ Pahôr Pahang (lễ tiếp đón) bên mâm xôi nếp thơm và chén rượu cần ngọt ngào. Hai chủ lễ cùng chạm đũa khấn nguyện, ước mong tổ tiên ghi nhận tình thông gia đã trọn vẹn. Từ đây, hai gia đình tự do qua lại thăm hỏi, san sẻ ngọt bùi trong mọi sự kiện vui buồn của cuộc sống.
Khoảnh khắc đong đầy cảm xúc nối tiếp khi người vợ trẻ cầm ống tiết tươi quét dịu dàng từng nếp nhà từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài. Nhịp tay nhẹ nhàng báo hiệu cô gái đã tròn đạo hiếu với tổ tiên nhà gái, trọn vẹn gắn bó đời mình với họ nội nhà chồng. Mọi ước vọng bình an, hạnh phúc từ đây bắt đầu nảy mầm tươi tốt trên mảnh đất quê hương. Chị Hồ Thị Lan, ở thôn A Liêng, xúc động nói: “Được thực hiện các nghi thức truyền thống trong ngày cưới lên, tôi cảm nhận sâu sắc tấm lòng trân trọng mà nhà chồng dành cho cha mẹ mình. Tôi tự hứa với lòng sẽ vun vén cho gia đình nhỏ luôn ấm êm và giữ gìn nét đẹp văn hóa của dân tộc”.
Mối quan hệ hôn nhân của người Pa Kô còn vẹn nguyên nét ấm áp qua tục cúng cơm tân hôn. Bữa cơm được chia thành 4 phần dành cho chồng, vợ, thông gia và con cái. Mỗi cử chỉ nhỏ đều gửi gắm ước mơ về mái nhà chan chứa tình thương, con cháu thuận hòa, cuộc sống luôn no ấm.
Trải qua thăng trầm lịch sử, nghi lễ truyền thống này đã trở thành sợi dây tình cảm thiêng liêng nối kết tâm hồn người Pa Kô. Những giá trị nhân văn ấy giúp thế hệ trẻ trân trọng tình cảm gia đình và sống có trách nhiệm với cộng đồng. Những lời dặn dò nghĩa tình của bậc cao niên chính là điểm tựa tinh thần để đôi trẻ bước vào cuộc sống hôn nhân với tâm thế vững vàng, biết sẻ chia và yêu thương nhau suốt cuộc đời.
Vượt qua thử thách của thời gian, tục hiến hiếu vợ vẫn mang giá trị tinh thần thiêng liêng, thể hiện tình nghĩa vợ chồng thủy chung và sức mạnh đoàn kết cộng đồng. Nét đẹp ấy tiếp tục tô điểm thêm bản sắc văn hóa vùng cao Quảng Trị.
Nguồn tin: Báo Quảng Trị
