Trong quá khứ, đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải là nơi chứng kiến nỗi đau chia cắt suốt 21 năm ròng. Ngày nay, tại chính “tọa độ chết” ngày xưa, một màu xanh yên ả đang hiển hiện. Đó là "Vườn cây Hòa bình"-nơi mầm xanh được ươm trồng bởi chính bàn tay của những người từng ở hai đầu chiến tuyến, để viết tiếp trang sách mới bằng sự bao dung và hồi sinh.
Đưa màu xanh trở lại
Tháng 4, trời Quảng Trị như đổ lửa. Giữa không gian oi bức, du khách dừng chân tại Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải, chợt thấy lòng dịu lại dưới bóng mát của những tán cây Osaka. Ít ai biết, khoảng xanh quý giá trên nền đất từng bị bom cày, đạn xới này là kết quả của quá trình hàn gắn bền bỉ.
Giới thiệu với du khách, chị Lê Thị Tố Hoài, Trưởng ban Quản lý Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải cho biết, đây là “Vườn cây Hòa bình” được trồng bởi tâm huyết của nhiều người, trong đó có các cựu binh Mỹ. “Mỗi cây xanh ở đây được vun trồng bởi một bầu tâm huyết. Có những cựu binh Mỹ từng gieo rắc nỗi ám ảnh tại đây, nay họ trở lại với cuốc, xẻng và mầm cây. Họ đến để vun trồng và gửi gắm lời xin lỗi đến mảnh đất này”, chị Hoài chia sẻ.
Là một người con của “lũy thép, lũy hoa”, những câu chuyện về lịch sử, về nỗi đau chia cắt thấm sâu trong chị Hoài từ thuở bé. Đó cũng là lý do thôi thúc chị học tập, quay về quê nhà, trở thành “người kể chuyện” ở những di tích. Đến nay, chị Hoài đã có 10 năm công tác ở Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải.
Chị Hoài kể: “Trước đây, chúng tôi từng thử trồng nhiều loài cây ở khu vực này nhưng đất cằn, nắng cháy khiến nhiều cây không phát triển được. Năm 2020, khi “Vườn cây Hòa bình” được vun trồng, chúng tôi khá lo lắng. Để giữ vườn cây, ai cũng nỗ lực chăm sóc và rất vui khi màu xanh đã thực sự hồi sinh”, chị Hoài cho biết.
Từ đó đến nay, hơn 6 năm đã trôi qua. “Vườn cây Hòa bình” đã trở thành không gian xanh mát lành ở khuôn viên Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải. Trong lộ trình giới thiệu cho du khách, chị Hoài và các thuyết minh viên khác thường chia sẻ với du khách câu chuyện về khu vườn này.
“Kênh ngoại giao” đặc biệt
Câu chuyện về “Vườn cây Hòa bình” gắn liền với dấu ấn của Tổ chức Cây hòa bình Việt Nam (PeaceTrees Việt Nam-PTVN). Đây là tổ chức phi chính phủ Hoa Kỳ đầu tiên được Chính phủ Việt Nam cấp giấy phép hoạt động trong lĩnh vực tìm kiếm, phá hủy bom mìn, vật nổ. Trong quá trình triển khai dự án, ý tưởng gieo trồng những mầm xanh ở vùng đất đã được rà phá bom mìn xuất hiện trong suy nghĩ của cán bộ, nhân viên dự án và rồi được họ hiện thực hóa.
Tháng 11/1996, lần đầu tiên, 42 tình nguyện viên đến từ nhiều quốc gia tới Quảng Trị, cùng cán bộ, người dân địa phương trồng cây xanh, gửi gắm thông điệp hòa bình. Sau sự kiện ấy, PTVN nhận được thêm nhiều sự tiếp sức về cả vật chất lẫn tinh thần. Một số người, trong đó có các cựu binh Mỹ đã trở lại Quảng Trị chung tay xây dựng Lâm viên Hữu nghị Đông Hà, phủ xanh di tích, đất trống, đồi núi trọc… Hoạt động trồng cây sớm trở thành một “kênh ngoại giao” đặc biệt.
Năm 2020, nhân dịp kỷ niệm 25 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Hoa Kỳ, UBND tỉnh Quảng Trị, Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam và đoàn ngoại giao nhân dân của PTVN tổ chức lễ trồng cây tại Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải. Với sự thống nhất cao, mọi người đặt cho địa điểm diễn ra sự kiện một cái tên đầy ý nghĩa: “Vườn cây Hòa bình”. Trong những người tham gia sự kiện hôm ấy, ông Kem Hunter, từng tham chiến tại Quảng Trị giai đoạn 1968-1969, chốc chốc lại lặng nhìn dòng Bến Hải. Đôi bàn tay từng cầm súng run run tưới nước cho cây. Ánh mắt ông dường như chứa đựng cả sự hối lỗi lẫn niềm hy vọng. “Mong rằng lịch sử đau thương sẽ mãi nằm lại dưới những gốc cây này”, ông khẽ nói.
Lời nhắn nhủ từ những bóng cây
Từ vòng tay của bạn bè trong nước và quốc tế, những năm qua, hàng chục nghìn cây xanh đã được trồng ở Quảng Trị. Vườn cây mang tên “Hòa bình” đã trở thành một phần của di tích bên dòng Bến Hải. Màu xanh của cây không chỉ có ý nghĩa về môi trường, mà còn được ví như một "kênh ngoại giao”, dùng sức sống thiên nhiên để xóa nhòa những vết sẹo lịch sử.
Từng đến Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải, đứng dưới bóng cây râm mát của “Vườn cây Hòa bình”, cựu chiến binh Trần Hữu Đức, trú tại phường Nam Đông Hà, bồi hồi cho biết: “Đứng dưới bóng cây hôm nay, tôi cảm thấy nhẹ lòng. Sự hiện diện của những người bạn Mỹ cùng chung tay phủ xanh đất này là biểu tượng sinh động cho việc khép lại quá khứ. Hòa bình đã thực sự bén rễ”.
Giữa bao biến thiên, thăng trầm của lịch sử, dòng sông Bến Hải vẫn bền bỉ chảy. Cây cầu Hiền Lương vẫn đứng đó như một chứng nhân. Đến thăm di tích này, mọi người không chỉ được đắm chìm trong những câu chuyện lịch sử, mà còn có dịp hít thở bầu không khí của sự hòa giải. Những tán cây Osaka của ngày hôm nay là bóng mát cho mai sau, nhắc nhở chúng ta rằng: Quảng Trị hôm nay đã thực sự hồi sinh từ màu xanh của cỏ cây và hy vọng.
Nguồn tin: Báo Quảng Trị
