Bên dòng Ô Lâu

Xuân Dũng |

Trường Sanh là một làng cổ phía Nam huyện Hải Lăng được hình thành trong quá trình Nam tiến của người Việt, tạo nên một hương thôn khá đặc biệt của vùng quê Quảng Trị.

Trường Sanh là một làng lớn nay  thuộc xã Hải Trường, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị. Hình thành dọc theo con nước Ô Lâu, dòng sông chan chứa huyền thoại và tình sử tạo nên một thủy đạo chảy từ Tây sang Đông, thành ranh giới tự nhiên giữa hai tỉnh láng giềng Quảng Trị và Thừa Thiên-Huế.

Đình làng Trường Sanh
Đình làng Trường Sanh

Qua tìm hiểu thư tịch và qua thực tế cho thấy,Trường Sanh từ xưa đã có tên đầy đủ là đại xã Trường Sanh, nghĩa là làng lớn với ngũ giáp. Thạc sĩ Yến Thọ cho rằng: Làng Trường Sanh là một làng cổ của Quảng Trị, nơi có lịch sử hình thành làng xóm rất đặc biệt, đó là từ gốc phát xuất chỉ có một làng theo cơ cấu tổ chức xã hội truyền thống kiểu “đại xã” (làng lớn). Trong một làng lớn ấy, các đơn vị cư trú được tổ chức theo những tập hợp được gọi là giáp - một tổ chức đơn vị cư trú phi hành chính nhưng là thành tố tạo nên làng kiểu đại xã. Đó là Đoan Trang/Trường sanh ngũ giáp (5 giáp).

Trong quá trình phát triển, có điều đặc biệt là các giáp này không tách ra toàn bộ để lập nên các làng con theo kiểu “tiểu xã” mà vẫn nằm trong làng mẹ. Ngoại trừ giáp Phước tách ra thành làng Trường Phước (nay thuộc xã Hải Lâm) vì địa giới đất đai nằm tách bạch ra khỏi làng mẹ. Chính vì thế, Trường Sanh đại xã - ngũ giáp đến nay vẫn còn tồn tại 4 giáp: Đông - Mỵ - Trung - Hậu; mà từ sau năm 1945, khi có sự chuyển đổi quy mô đơn vị hành chính cơ sở cấp làng thì cũng được gọi thành 4 thôn: Đông - Mỵ - Trung - Hậu; nhưng mọi thiết chế văn hoá truyền thống đều vẫn nằm chung trong Trường Sanh đại xã.

Đường làng Trường Sanh
Đường làng Trường Sanh

Qúa trình hình thành đại xã Trường Sanh cho đến hôm nay trải qua nhiều thế kỷ. Dù qua nhiều dâu bể vẫn còn những văn bản ghi nhận theo thời gian năm tháng. Theo thống kê thì cho đến nay gần 30 sắc phong của triều đình ban cho làng và các họ tộc. Và các dòng họ dù đến trước đến sau vẫn chung lưng đấu cật, một lòng vì làng vì nước, tối lửa tắt đèn có nhau, càng đậm đà tình làng nghĩa xóm cũng như một lòng cung kính với tổ tiên, nhất là  trong mỗi dịp tề tựu ở đình làng. Rất nhiều thế hệ người Trường Sanh đã sinh hạ trên mảnh đất này, vẫn giữ truyền thống tốt đẹp của làng dù qua nhiều binh đao, tao loạn. Ông Lê Văn Hách,Trưởng Ban Bảo tồn văn hóa làng Trường Sanh khi trò chuyện đã nói lên tình yêu và lòng tự hào về làng quê của con dân Trường Sanh dù đang ở quê hay là người xa xứ.

Làng vốn xưa kia có tên là Đoan Trang, sau vì kỵ húy hiệu ngài Đoan quận công Nguyễn Hoàng nên vào cuối thế kỷ 16, đầu thời Chúa Nguyễn,  đổi thành tên gọi Trường Sanh tồn tại cho đến ngày nay, gồm 4 thôn, hơn 1000 hộ với hơn 5000 nhân khẩu.

Theo lịch sử địa phương: Trong quá trình phát triển, có nhiều dòng họ từ các nơi tiếp tục nhập cư vào làng qua nhiều thời điểm khác nhau. Các thế hệ con cháu của các dòng họ này đã cùng với con cháu các họ đến trước của làng Trường Sanh không ngừng nỗ lực vượt mọi khó khăn, đồng cam công khổ, đồng tâm, hiệp lực để chinh phục tự nhiên, cải tạo xã hội và dần dần lớn mạnh.

Đến nay, làng có tất cả 14 dòng tộc và hệ phái, có họ đồng tộc, có họ đồng tôn, bao gồm: 4 họ Lê - 4 họ Võ - Nguyễn - Trương - Hồ - Trần - Phan - Bùi. Riêng họ Phan, con cháu nối nghiệp đến đời thứ 15 thì đoản mạch. Các vị thủy tổ khai canh thuộc các thế hệ đầu của làng Trường Sanh từng đã được các vua triều Nguyễn sắc phong 6 vì có nhiều công lao trong việc canh điền, lập ấp, tạo dựng làng xóm, giúp rập cho nước, che chở cho dân.

Dâng hương trong đình làng Trường Sanh
Dâng hương trong đình làng Trường Sanh

Thế tục con cháu các dòng tộc của làng Trường Sanh tính từ các vị thủy tổ đến nay đã qua 18 - 20 đời. Đất đai của làng Trường Sanh không ngừng được canh khẩn và mở rộng. Theo một văn bản Hán - Nôm kê khai công điền thổ kiến canh, phụ canh, tịch lưu hoang cùng tam bảo điền thổ của làng Đoan Trang đến năm Quang Hưng thứ 12 ( nắm 1589) là gần 1600 mẫu ruông, nghĩa là ruộng cò bay thẳng cánh, chưa kể núi rừng bát ngát phía tây của làng. Bởi ngày xưa mới có câu tục ngữ ví von "Đất An Lộng, động Trường Sanh".

Dạo quanh làng Trường Sanh sẽ thấy quy mô của làng rộng lớn, điển hình cho một làng đồng bằng bề thế, một điểm nhấn của vựa lúa Hải Lăng-Quảng Trị từ ngàn xưa cho đến hôm nay. Những công trình tâm linh, những mái nhà dù mới mẻ vẫn gợi lên dáng vẻ cổ xưa, những cánh đồng trải dài trong nắng chói chang, những con đường quê hương nối chân người và những tấm lòng hướng về nguồn cội.

Một Trường Sanh đất rộng, người đông, cũng là cổ hương tên tuổi định danh từ nhiều thế kỷ, đã thành làng,thành xóm, thành quê hương bản quán từ ngày xửa, ngày xưa; đã thành nhớ, thành thương. Như ngày nay người ta thường nói, có những điều sâu thẳm đã hóa thành trầm tích lịch sử và văn hóa chìm khuất trong đất đai hương hỏa cồn cào, giữa ruộng đồng mênh mang thương nhớ. Một tình yêu lặn vào máu thịt, rất gần gụi, thiết tha dẫu chưa thốt nên lời, hay dẫu có vẻ vô ngôn như đất đai, cây cỏ thì vẫn vẫn thiêng liêng, quý giá vô ngần.

Có một đại xã Trường Sanh nồng nàn mà đằm sâu như thế thì đâu dễ gì mà có thể phôi phai.   

(Nguồn: QRTV)

TAGS

Tháng 9 về làng An Thái

Xuân Dũng |

Đầu tháng 9 chúng tôi có dịp về lại một làng quê hiền hòa, nương mình ven sông Hiếu, tạo nên một một dấu ấn hương thôn lâu đời trên đất đai Cam Lộ.

Người hát rong trên đỉnh Cộk Xổi

Tiến Tân |

Để lên đến đỉnh Cộk Xổi (xã Tà Rụt, huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị) phải mất gần hai tiếng đi bộ băng rừng từ đường Hồ Chí Minh vào. Men theo những lối mòn do trâu kéo gỗ ám sương núi và vắt rừng, một bên là núi đá chênh chao, một bên là vực hun hút. Sau gần hai tiếng đồng hồ đi bộ, chúng tôi thoảng nghe trong tiếng thác nước xa xa là tiếng đàn Ăng Krao vang lên réo rắt, như tiếng những người con gái, con trai tâm tình bên bờ suối vào những mùa đi sim. Hồ Văn Hưng người dẫn đường cho chúng tôi kêu lên: Đấy! Tiếng đàn của Pả Sen. Chúng tôi thở phào, vậy là đến rồi.

Nơi hội tụ và lưu giữ các giá trị lịch sử, văn hóa

Thu Hạ |

Gio Linh, mảnh đất với nhiều di tích, địa danh huyền thoại đã đi vào lịch sử như một biểu tượng của lòng dũng cảm, ý chí đấu tranh bất diệt của quân và dân ta trong các cuộc chiến tranh vệ quốc. Từ những giá trị đặc biệt đó, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân huyện Gio Linh đang nỗ lực tận dụng lợi thế để từng bước khai thác, phát triển bền vững những tiềm năng du lịch gắn với với bảo tồn, gìn giữ các giá trị lịch sử, chiến tranh cách mạng.