Nằm trên dải đất đỏ bazan của vùng miền núi Tây Nam tỉnh Quảng Trị, cà phê Khe Sanh từ lâu đã trở thành một biểu tượng nông nghiệp đặc trưng của khu vực Tây Trường Sơn.
Hành trình gần một thế kỷ trên vùng đất Tây Nam Quảng Trị
Trải qua gần một thế kỷ hình thành và phát triển, cây cà phê không chỉ mang lại sinh kế ổn định cho hàng nghìn hộ dân mà còn góp phần định hình bản sắc kinh tế – văn hóa của vùng đất từng chịu nhiều mất mát bởi chiến tranh.
Những năm gần đây, với việc được bảo hộ chỉ dẫn địa lý và từng bước xây dựng chuỗi giá trị, cà phê Khe Sanh đang đứng trước cơ hội vươn lên trở thành sản phẩm nông nghiệp có giá trị cao, bền vững và có sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Cây cà phê được người Pháp đưa vào trồng tại Khe Sanh từ thập niên 1920. Nhờ điều kiện tự nhiên đặc thù của cao nguyên Hướng Hóa – độ cao 400–600m, khí hậu mát mẻ quanh năm, đất đỏ bazan màu mỡ – giống cà phê Arabica nhanh chóng thích nghi và phát triển mạnh. Qua nhiều thập niên, cà phê dần trở thành cây trồng chủ lực, gắn bó mật thiết với đời sống kinh tế của người dân địa phương.
Sau năm 1975, đặc biệt từ năm 1978 khi Nông trường Cà phê Khe Sanh được thành lập, diện tích trồng cà phê được mở rộng, sản xuất chuyển sang quy mô tập trung. Những triền đồi hoang hóa sau chiến tranh dần được phủ xanh bởi các vườn cà phê, góp phần hồi sinh kinh tế miền núi Tây Nam Quảng Trị.
Đến nay, vùng chuyên canh cà phê chè tại Hướng Hóa đạt gần 4.000 ha, tập trung ở các xã như Khe Sanh, Hướng Phùng, Tân Lập, Hướng Tân, A Dơi… Đây là một trong những vùng trồng Arabica lớn của Việt Nam, trong đó giống Catimor chiếm tỷ lệ lớn nhờ khả năng thích nghi tốt và năng suất ổn định.
Cà phê không chỉ mang lại thu nhập mà còn trở thành trụ cột sinh kế của nhiều thế hệ, đặc biệt với đồng bào dân tộc thiểu số. Từ một chiến trường khốc liệt, Khe Sanh hôm nay đã trở thành vùng đất xanh với những đồi cà phê bạt ngàn – biểu tượng cho sự hồi sinh và phát triển.
Chất lượng đặc trưng tạo nên thương hiệu
Điểm nổi bật của cà phê Khe Sanh nằm ở chất lượng và hương vị đặc trưng. Điều kiện khí hậu với nhiệt độ trung bình 20–23°C, biên độ nhiệt ngày đêm lớn và độ ẩm cao tạo môi trường lý tưởng cho Arabica phát triểnê
Hạt cà phê có kích thước đồng đều, nhân xanh hơi vàng, hàm lượng caffeine tối thiểu khoảng 1,35%. Khi rang và pha chế, cà phê cho nước màu nâu cánh gián trong, hương thơm tự nhiên hòa quyện giữa hương hoa quả và gia vị nhẹ, vị đắng dịu, chua thanh, hậu vị cân bằng. Những đặc tính này giúp cà phê Khe Sanh được đánh giá cao trong phân khúc cà phê đặc sản.
Trong giai đoạn 2021–2025, cà phê Khe Sanh liên tục đạt giải cao tại cuộc thi “Cà phê đặc sản Việt Nam” và ghi dấu ấn trên thị trường quốc tế. Một số sản phẩm đã được xuất khẩu sang châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc, góp phần khẳng định vị thế của cà phê Arabica Việt Nam. Việc được bảo hộ nhãn hiệu tập thể “Khe Sanh” cũng tạo nền tảng quan trọng để nâng cao giá trị thương hiệu.
Chỉ dẫn địa lý – bước ngoặt phát triển
Một dấu mốc quan trọng là việc cà phê Khe Sanh được cấp văn bằng bảo hộ chỉ dẫn địa lý “Khe Sanh” theo Quyết định số 699/QĐ-SHTT ngày 4/11/2025. Phạm vi bảo hộ bao gồm các xã Khe Sanh, Hướng Phùng, Tân Lập, A Dơi… với diện tích khoảng 3.900 ha.
Chỉ dẫn địa lý không chỉ xác nhận nguồn gốc và chất lượng đặc thù của sản phẩm mà còn tạo cơ sở pháp lý để kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và nâng cao giá trị thương mại. Đây cũng là tiền đề quan trọng để thu hút đầu tư vào chế biến sâu, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu, hướng tới xây dựng chuỗi giá trị bền vững cho ngành cà phê địa phương.
Vai trò trụ cột của kinh tế địa phương
Cà phê là một trong ba cây công nghiệp dài ngày chủ lực của tỉnh Quảng Trị. Toàn tỉnh hiện có hơn 3.700 ha cà phê, trong đó hơn 3.400 ha đang cho sản phẩm, sản lượng đạt khoảng 27.000 – 34.000 tấn mỗi năm. Đây là nguồn thu nhập chính của hơn 8.000 hộ gia đình, trong đó khoảng 50% là đồng bào dân tộc thiểu số.
Nhờ cây cà phê, nhiều vùng đất trước đây kém hiệu quả đã được khai thác, góp phần giảm nghèo và nâng cao đời sống người dân. Đồng thời, cà phê thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, hình thành các chuỗi liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.
Không chỉ mang giá trị kinh tế, cà phê Khe Sanh còn có giá trị văn hóa và du lịch. Những đồi cà phê xanh mướt, mùa hoa trắng xóa hay mùa quả chín đỏ rực đang trở thành điểm nhấn thu hút du khách, mở ra hướng phát triển du lịch nông nghiệp gắn với trải nghiệm văn hóa cà phê.
Hướng tới chuỗi giá trị bền vững
Bên cạnh những thành tựu đạt được, ngành cà phê Khe Sanh vẫn đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, công nghệ chế biến còn hạn chế và giá trị gia tăng chưa cao.
Trước thực tế đó, tỉnh Quảng Trị đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ: tái canh và phát triển bền vững cây cà phê, chuyển giao khoa học kỹ thuật, áp dụng giống mới có năng suất và chất lượng cao. Giai đoạn 2021–2025, diện tích tái canh đạt hơn 820 ha, năng suất tăng 1,2–1,5 lần so với trước. Cùng với đó là các chính sách hỗ trợ phát triển cây cà phê, lồng ghép nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia và hợp tác quốc tế nhằm thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị bền vững.
Trong thời gian tới, Tỉnh định hướng mở rộng diện tích cà phê Arabica lên khoảng 5.000 ha, đồng thời quy hoạch vùng trồng tập trung nhằm đảm bảo điều kiện thổ nhưỡng, quản lý chất lượng và phát triển thương hiệu. Việc đầu tư hạ tầng, hệ thống bảo quản và chế biến sẽ góp phần giảm chi phí, nâng cao giá trị gia tăng.
Đặc biệt, xu hướng sản xuất đang chuyển mạnh sang các tiêu chuẩn chất lượng cao như hữu cơ, VietGAP, 4C, Rainforest Alliance. Việc phát triển chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm – từ cà phê rang xay, cà phê đặc sản đến cà phê hòa tan – sẽ giúp nâng cao giá trị và sức cạnh tranh.
Song song đó, việc xây dựng chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ, phát triển du lịch trải nghiệm “coffee tour” và đẩy mạnh xúc tiến thương mại, thương mại điện tử sẽ giúp cà phê Khe Sanh tiếp cận rộng hơn với thị trường toàn cầu.
Khẳng định vị thế nông sản đặc hữu
Từ những đồn điền nhỏ bé đầu thế kỷ XX, cà phê Khe Sanh đã trở thành niềm tự hào của nông nghiệp Quảng Trị. Không chỉ là sản phẩm nông sản đặc hữu, cà phê Khe Sanh còn mang trong mình câu chuyện về sự hồi sinh của vùng đất chiến tranh và khát vọng vươn lên của người dân miền Tây Quảng Trị.
Với nền tảng chất lượng đã được khẳng định cùng các chính sách hỗ trợ phát triển, cà phê Khe Sanh đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá theo hướng chuỗi giá trị bền vững. Nếu được đầu tư bài bản và khai thác hiệu quả, sản phẩm này không chỉ nâng cao đời sống người dân Hướng Hóa mà còn có thể trở thành đại diện tiêu biểu của cà phê đặc sản Việt Nam trên bản đồ thế giới.
Nguồn tin: taichinhdoanhnghiep.net.vn
